Beleids- en contractsvrijheid van de bank gaat ver

We zien regelmatig dat consumenten bij Kifid klagen over het beleid van hun bank. Tegenwoordig zijn er vaak klachten over stijgende hypotheekrentes. Vijf jaar geleden, in het najaar van 2021, hadden we nog historisch lage hypotheekrentes. Die konden tot onder de 1% zakken. Die tijden zijn voorbij. Iemand die nu zijn rente moet verlengen, kan behoorlijk schrikken van de huidige rentestand. Vooral bij aflossingsvrije hypotheken kan de rente inclusief opslag ineens tot vijf keer zo hoog worden. Ook wordt regelmatig geklaagd over de kosten van verplicht advies. Mag een bank dit soort beleid voeren? Kifid heeft zich hier in diverse zaken over gebogen.

Zaak 1 - Geschillencommissie 2026-1014 - Hoge rente na renteverlenging

Consumenten hebben een hypothecair krediet dat bestaat uit vier leningdelen.  Van één van die leningdelen vervalt de rentevaste periode per 1 januari 2026. Zij krijgen tijdig (meer dan drie maanden voor het vervallen van de rentevaste periode) een nieuw renteaanbod. De rente op het leningdeel was 2,15%, maar stijgt ineens naar 4,11%. Die stijging vindt de klant buitenproportioneel en niet marktconform. De aanbieder (Moneyou) is onderdeel van ABN AMRO. Daar valt ook Florius onder en die partij biedt een lagere rente aan.

Voor de klant is het bovendien niet voordelig om over te stappen naar een andere aanbieder, omdat hij nog drie andere leningdelen heeft met een (nu nog) lage rente. Die zouden bij een overstap ook tegen de huidige hogere rente gaan lopen. Overstappen is dus praktisch niet haalbaar en daardoor zit de klant ‘gevangen’ in de (in zijn ogen) hoge rente bij Moneyou. De klant vindt daarom dat Moneyou misbruik maakt van haar bevoegdheid. Kifid gaat hier niet in mee.

Moneyou heeft bewust gekozen niet meer als ‘prijsvechter’ in de markt te willen staan. En hoewel Moneyou en Florius beide onder het ABN AMRO-concern vallen, zijn het verschillende entiteiten. Elk van die entiteiten heeft een eigen beleids- en contractsvrijheid. En die gaat ver. Alleen als die ‘naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar’ is, kan een rechter (of Kifid) ingrijpen in die vrijheid. De lat ligt daarbij erg hoog. De klant moet aantonen dat er sprake is van misbruik van beleidsbevoegdheid. Daarin is de klant volgens Kifid niet geslaagd.

Zaak 2 - Geschillencommissie 2026-0873 – renteopslag aflossingsvrij

Ook in deze zaak klaagt de consument over een te hoge rente. Maar dit keer gaat het specifiek om de renteopslag die geldt voor aflossingsvrije hypotheken. De klant heeft zijn aflossingsvrije hypotheek in 2006 afgesloten. Toen was er nog geen renteverschil tussen aflossingsvrije en annuïtaire hypotheken. Nu de klant zijn rente weer voor vijf jaar wil vastzetten, blijkt het renteverschil ineens 0,3 procentpunt te zijn in het nadeel van de aflossingsvrije hypotheek. De klant vindt dit onredelijk en wil hetzelfde rentetarief als voor een annuïtaire hypotheek.

Kifid verwerpt ook deze klacht. Allereerst is in de overeenkomst tussen de aanbieder (Achmea) en klant nooit vastgelegd dat de rentes tussen verschillende leningvormen even hoog blijven. Achmea motiveert de renteopslag verder door te stellen dat  marktomstandigheden, regelgeving, toezichtseisen en het acceptatiebeleid in de afgelopen twintig jaar zijn gewijzigd. Kifid oordeelt dat Achmea hiermee handelt binnen haar beleids- en contractsvrijheid. Ook hier toont de klant niet aan dat Achmea misbruik maakt van haar bevoegdheid.

Zaak 3 - Geschillencommissie 2026-0911 – verplicht advies verhoging

Deze klacht gaat over de verplichting om advies in te winnen voor de verhoging van een hypothecair krediet. De klant wil zijn hypotheek bij de Rabobank verhogen voor een verbouwing aan zijn woonboerderij. De verhoging is € 110.000. De Rabobank biedt in beginsel de mogelijkheid om een verhoging ‘execution only’ aan te bieden, dus zonder advies. Maar dat geldt niet voor een verhoging van het krediet op een woonboerderij.

De klant betaalt wel de € 1.700 advieskosten, maar klaagt hierover bij Kifid. Hij vond het advies onnodig, vooral omdat hij zelf voldoende financiële kennis heeft.

 Volgens de bank is een hypotheekverhoging zonder advies bij woonboerderijen niet mogelijk, omdat deze woningen complexer zijn en meer maatwerk vragen. Dat komt Kifid niet onredelijk voor. Ook als een klant zelf voldoende financiële kennis heeft, heeft de bank de beleids- en contractsvrijheid om advies in bepaalde situaties verplicht te stellen. De bank maakt voldoende aannemelijk dat ze meer werk heeft aan de beoordeling van een verhoging van een hypotheek bij woonboerderijen, zeker als daar een dubbele bestemming op rust. De bank heeft deze uitzondering dus bewust opgenomen in haar voorwaarden. Kifid ziet hierin geen onredelijk of onrechtmatig handelen.

Kifid vindt ook de advieskosten niet onredelijk hoog. Kifid herhaalt dat het terughoudend is in de beoordeling of een bepaling naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. De klant heeft dit niet aangetoond en daarmee is de kous af. Hij moet gewoon de advieskosten betalen.

Zaak 4 - Geschillencommissie 2026-1012 – buitenlands pensioeninkomen geen toetsinkomen

Ook deze klacht gaat over een aanvraag voor verhoging van de hypotheek. In dit geval wordt de aanvraag voor de verhoging afgewezen, omdat de bank aangeeft onvoldoende vast te kunnen stellen of het inkomen van de klant vast en bestendig is. Een deel van het inkomen bestaat uit een Zwitsers pensioen. De bank neemt dat pensioeninkomen niet mee en daardoor is de leencapaciteit niet hoog genoeg. 
De klant vindt dat onzin. Die wil dat de bank een volledige en op maat gemaakte beoordeling uitvoert over de vastheid en bestendigheid van het Zwitserse pensioen. De bank weigert dit.

Kifid is het met de bank eens. De bank heeft ook bij het vaststellen van het toetsinkomen een ruime mate van beleids- en contractsvrijheid. Volgens Kifid hoeft de bank voor deze aanvraag geen onderzoek te doen naar een buitenlands pensioenstelsel. Ook hoeft zij zich niet in te spannen om het buitenlandse pensioeninkomen mee te nemen bij de berekening van de leencapaciteit. Ook dit beleid valt naar het oordeel van de commissie binnen de beleidsvrijheid en is aanvaardbaar naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid.

Voor jouw praktijk

Consumenten vinden het beleid van banken soms onredelijk. Dat kan zo aanvoelen, maar klagen erover heeft vrijwel nooit het gewenste resultaat. Wij kennen geen Kifid-uitspraken waarin een klacht is toegewezen omdat het beleid van een financiële dienstverlener volgens de klant onredelijk uitpakte. De beleids- en contractsvrijheid gaat erg ver. We hebben dat via een kleine selectie aan recente uitspraken laten zien. Het is geen nieuwe jurisprudentie en richt zich ook niet tegen één of meer specifieke financiële dienstverleners. Het is al jaren zo dat Kifid banken of andere financiële dienstverleners in het gelijk stelt als het gaat om hun beleid.

Jij als financieel adviseur hoort deze klacht mogelijk als eerste. Wees erop voorbereid dat een klant zich bij jou beklaagt over in zijn ogen ‘onredelijk’ beleid. Maar vertel de klant dan dat klagen daartegen niet snel zinvol is. Temper daarbij de verwachtingen van de klant.